William Kentridge: If we ever get to heaven

If we ever get to heaven luidt de intrigerende titel van de expositie van werk van William Kentridge in het Eye Filmmuseum. William Kentridge is een kunstenaar uit Zuid Afrika die uitdrukking geeft aan zijn visie op onze wereld in tekeningen, animatiefilms en installaties. Kunst die reflecteert, ageert en je aan het denken zet. Kunst die gebruik maakt van algemeen menselijke emoties. Ook het beladen verleden van zijn vaderland houdt hem voortdurend bezig. In Eye zagen we More Sweetly Play the Dance, een animatie film geprojecteerd op een 45 meter lang fries, waarin een stoet aan bizarre figuren aan ons voorbij trekt op de klanken van een bijna vals klinkend fanfareorkest. De absurditeit van het leven is herkenbaar in verschillende figuren. Ook in de opstelling die we erna bekeken, I Am Not Me and The Horse is not mine. Een opstelling met filmbeelden geinspireerd op het verhaal De Neus van Gogol.

Een keer in de zoveel tijd ga je naar een voorstelling of muziekuitvoering concert die een onuitwisbare indruk op je maakt. Voor mij zijn dat Cafe Muller van Pina Bausch, La Grande Duet van Oestwolskaja, de film Dood in Venetië van Visconti en het boek Moby Dick. Daar kan ik dus nu aan toevoegen de animaties van William Kentridge. Over Antigone met Juliette Binoche aarzel ik nog.

Kijk mij nou, Zomergast Buwalda

De eerste twee afleveringen van Zomergasten 2015 hebben we gehad. Eerst Aboutaleb die zich liet kennen als een integere politicus met een roeping. Vervolgens Peter Buwalda, die zich verbaasd toonde dat hij was uitgenodigd. Aboutaleb vond ik vermoeiend, Buwalda aandoenlijk. Hij pretendeert heel wat met het noemen van alle grote Literatuur die hij heeft gelezen en alle klassieke muziek die hij beluistert. Echt zo'n jongetje dat bij de groten wil horen. Maar het was te doorzichtig om waar te zijn. Het werd geen moment interessant wat hij had te vertellen, hoe dik hij het ook aanzette. Boekenweetjes! Veel verder kwam hij niet. Jammer dat Wilfried hem zo eenvoudig liet ontsnappen.

Zondag komt Simone van Saarloos, de jongste Zomergast ooit. Ben weer benieuwd en verwacht er veel van.

Maandag

Opnieuw het begin van een week. Dit is niet de eerste. Wel een lastige. Deze week zou mijn goede vriendin Thamar 67 zijn geworden. Vieren mochten we haar verjaardag nooit. Dat zou teveel aandacht geven. Nu hoeft het niet meer, omdat ze zich twee jaar geleden het leven benam. Dat was geen verrassing en toch deed het heel erg pijn. Thamar heeft haar hele leven gevochten om erin te geloven. Ik prijs haar moed. Soms lukte het een klein beetje en dan scheen de zon. Maar meestal maakte ze me deelgenoot van haar vergeefse strijd. Ik kon haar niet helpen, hoe graag ik dat had gewild. Onze vriendschap was voor ons allebei heel belangrijk. We deelden onze twijfels, onze kleine vreugden, onze liefde voor mooie films of boeken. We ontdekten samen de kracht van de romans van Herta Müller, van de poëzie van Wislawa Szymborska, we genoten van L'Amour van Michael Haneke. We konden er uren over praten. Samen gingen we tweewekelijks op bezoek bij onze goede vriendin Fransje, die op zestigjarige leeftijd de ziekte van Alzheimer kreeg. Gedrieën wandelden we, lachten, keken, voelden en luisterden. Het waren ontmoetingen vol vreugde en vriendschap.

Thamar is niet meer, maar de herinnering aan haar zal altijd blijven.

God bless America

The president of the United States, Barack Obama:

“Sometimes there are days like this, when that slow, steady effort is rewarded with justice that arrives like a thunderbolt.”

Gisteren heeft het Federaal hooggerechtshof in Washington bepaald dat een huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht niet in strijd is met de Amerikaanse grondwet. Staten mogen in de ogen van het hoogste Amerikaanse rechtsorgaan dergelijke huwelijken dus niet verbieden. Het was een dubbeltje op zijn kant, maar nu is het zover. En God, wat ben ik blij. Tranen krijg ik ervan in mijn ogen. Toen ik vijftig jaar geleden uit de kast stapte, had ik niet kunnen dromen dat het ooit zover zou komen. Ik heb de jarenlange strijd op mijn manier gesteund door vooral mezelf te blijven en nooit onder stoelen of banken te steken dat ik vrouwen aantrekkelijker vind om mee te leven dan mannen. De laatste jaren valt het me op dat niemand in Nederland daar nog een punt van maakt. Maar toen ik zes jaar geleden in Amerika was, waarschuwde mijn Amerikaanse vriendin me nog om in haar staat, Montana, niet hand in hand over straat te gaan. En nu zou ik zelfs mogen trouwen. Dat wil ik niet, net zoals heel veel andere mensen. Maar het kan en daar ben ik heel erg trots op. Hulde voor alle strijders die dit voor elkaar hebben gekregen.

Invloedrijke politici

VRIJ NEDERLAND publiceert deze week een lijst van de invloedrijkste politici in Den Haag. Verrassend, want het zijn niet de schreeuwers die wij op die televisie zien; het zijn mensen die hun werk doen. Zeven van de tien zijn VROUW en allemaal oppositie. 
 10,0 Carla Dik-Faber, CU
 9,8 Gerard Schouw, D66
 9,7 Carola Schouten, CU
 9,3 Renske Leijten, SP
 9,1 Liesbeth vanTongeren, GL
 8,9 Pieter Omtzigt, CDA
 8,8 Esther Ouwehand, PvdD
 8,2 Jesse Klaver, GL
 8,1 Stientje van Veldhoven, D66
 8,0 Sadet Karabulut,

De Parkiet en de Zeemeermin

Kunst beleven doe je met je hoofd en met je gevoel. Althans zo doe ik het. Het woord doen is hier eigenlijk niet op zijn plek. Want meestal hoef ik niets te doen, maar overkomt kunst me. Ik kijk of luister en de emotie volgt. Daarna probeer ik te begrijpen met mijn hoofd wat het werk met me doet. Van het werk van Leo Gestel dat onlangs in het Singer hing werd ik blij. In onze donkere wereld laat het zien dat er veel vrolijkheid is. Het werk van Mark Rothko doet me beseffen dat ik als mens verbonden ben zowel horizontaal als verticaal. Het relativeert mijn eigen Ik.

Het werk van Matisse deed me lange tijd niet veel. In de hal van het Centraal Station in Amsterdam heeft voor de verbouwing een kopie gehangen van De Parkiet en de Zeemeermin. Ik zag het in mijn ooghoek als ik naar college of vrienden ging. Kleurrijk vond ik het en van dezelfde maat en orde als de Appel mozaïeken aan de muur van het Congresgebouw in Den Haag. Ik hield meer van dramatische kunst. Kunst van het lijden en de pijn. Die tijd is voorbij. Dat merkte ik bij mijn bezoek aan de Matisse tentoonstelling in Amsterdam. Zittend voor de Parkiet en de Zeemeermin besefte ik ineens de lange weg die Matisse is gegaan om dit werk te kunnen maken. Vorm en kleur met bijna kinderlijk plezier gemaakt. De Cirkelgang van het bestaan, die wij allen beleven maar vaak niet beseffen. Al het overbodige wordt weggelegd, vergeten.

Smalltalk

Gisteren waren we in het Stedelijk Museum van Amsterdam voor de Matisse tentoonstelling. We waren niet de enige, maar druk was het niet. Met een handvol mensen liepen we bedachtzaam door de zalen, waar het Stedelijk behoorlijk had uitgepakt. Ik moest even zoeken naar de juiste manier van kijken. Het museum had een chronologische route uitgezet van zaal een naar zaal laatst. Die laatste zaal was boven. Voordat we de trap beklommen, rustten we even uit op een bankje in het trappenhuis, dat er dus nog steeds is. Naast ons zat een jonge vader met een hele jonge zoon. Ouder dan anderhalf was hij vast niet. Ik vroeg me af wat het kind had gezien en besloot het de vader te vragen. Die glimlachte.
"Geen flauw idee; hij heeft zo zijn eigen wereld. Maar hij is vast wel onder de indruk van de ruimte en het licht in het gebouw."
Het joch bleef voor zich uitkijken.
"Zullen we een foto maken?", vroegen we.
De vader vond het een goed idee, nam het joch in de armen en poseerde geduldig. Zo vader zo zoon?

Een tijdje later viel ons oog in het restaurant op een andere jonge man. Ik had hem al fier rond zien stappen door de zalen, maar nu zag ik dat hij zijn oude vader begeleidde. Die zat geheel in zijn eigen wereld een salade te eten. Het was een mooie, oude man. De twee spraken Engels. Maar het waren Amerikanen. Althans dat vermoedde ik, omdat de jongeman in zijn rode trui er uitzag als een baseball- of footballspeler. Hij ging zelf een foto maken van zijn vader en zichzelf. Met een flex statief probeerde hij zijn camera recht aan een stoel te hangen. Kennelijk waren de foto's niet naar zijn zin, want deze actie herhaalde hij meerdere keren. Zijn vader glimlachte erbij. Ik dacht er wel even aan om onze hulp aan te bieden, maar kreeg de indruk dat ik hem zijn spel zou afnemen. Dus deed ik niet. Maar het tweetal fascineerde me wel. Vader en zoon.

We zijn weer thuis

We zijn weer thuis na een verblijf van twee weken op onze kale berg in het midden van Frankrijk. Dat valt niet mee, moet u weten. Hier geldt zichtbaar "leve de vooruitgang". Toen we bij Eijsden de grens overreden viel ons direct op dat het hier drukker, nauwer en jachtiger is dan bij onze Zuiderburen. In Maastricht wordt het verkeer geduwd door een deel van de stad dat wel oorlogsgebied lijkt. De zwoel zwevende roofvogels in de lucht zijn verdwenen. Het land is aangeharkt. Er staan veel te veel koeien op een klein stukje weiland. "Gaan we terug?", kijken we elkaar aan.

Dat gaat niet. Over de redenen wil ik hier niet uitweiden. Want 's avonds als we voor de televisie plaatsnemen wordt het nog erger. We verwachten nieuws over de penibele staat van de wereld. We kregen: pesten op het werk, de corruptie bij de FIFA, en de rest was zo onbenullig dat ik het niet eens heb onthouden. Wij vroegen ons af of het nu al komkommertijd is?

Vanmorgen las ik in de NRC dat de journalistiek het steeds moeilijker heeft om onafhankelijk te blijven. Steeds vaker laten ze de kop hangen naar de luimen van de lezers. Die willen kennelijk Telegraaf journalistiek over de afrekeningen, bobo's, kinderleed enz. Gelukkig hebben we nog Zembla, Het Uur van de Wolf, de Keuringsdienst. Maar hoe lang nog? Want Rutte lijkt steeds meer op de president van een Telegraaf imperium.

Merkel in Moskou

Angela Merkel, de Duitse bondskanselier en aanvoerder van Europa, ging gisteren naar Moskou voor de herdenking van de twintig miljoen Russen die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Wat een stoer wijf! Zij maakt veel goed, waar andere politici het laten liggen. Merkel ging naar Moskou, omdat ze het belangrijk vindt dat Duitsland en Duitsers verantwoordelijkheid nemen voor het drama van de Tweede Wereldoorlog. Ze maakte van de gelegenheid gebruik om Poetin te laten weten, dat hij de wereldvrede in gevaar brengt met zijn annexatie van de Krim en de opstand in Oost Oekraïne. Niet met de zoete glimlach van de raspoliticus, maar met het gezicht dat bij zo'n serieuze boodschap hoort. Wat een stoer wijf!

Woorden en daden

Zaterdag keek ik naar de uitzending van Kassa. Daarin werd het verhaal verteld van een echtpaar van 100 en 93, dat dolgraag thuis wil blijven wonen. Moet de gemeente Uden, waar zij wonen, toch blij mee zijn, zou je denken. Maar nee hoor. Als de kinderen van het echtpaar aankloppen bij de gemeente voor een bijdrage van € 800 voor een spoeltoilet, geeft de gemeente niet thuis. De rest van de verbouwing van ca. € 23000 betalen zij zelf. Maar dit geld komen zij tekort. Argument van de gemeente: het echtpaar had maar beter na moeten denken over hun toekomst, zodat zij geld hadden kunnen sparen. Verbazing alom, ook bij de voorzitter van de ANBO die in het programma is gevraagd om te laten weten of de gemeente Uden een uitzondering is. Wat u al dacht, klopt. Nee, de gemeente Uden is geen uitzondering. In meer gemeenten worden dit soort aanvragen afgewezen. Hoe zit dat dan? Het is toch juist de bedoeling dat mensen langer in hun eigen huis blijven wonen om zo kosten te besparen. Het alternatief is dat het echtpaar gaat verhuizen naar een verpleeghuis en dat kost echt veel meer dan die eenmalige € 800.

Vroeger gold het gezegde: "Geen woorden, maar daden." Maar vroeger is vroeger en dat geldt niet meer.

Egidius

Egidius, waer bestu bleven?
Mi lanct na di, gheselle mijn.
Du coors die doot, du liets mi tleven!

Dat was gheselscap goet ende fijn,
Het sceen teen moeste ghestorven sijn.
Nu bestu in den troon verheven,
Claerre dan der zonnen scijn:
Alle vruecht es di ghegheven.

Egidius, waer bestu bleven?
Mi lanct na di, gheselle mijn!
Du coors die doot, du liets mi tleven.

Nu bidt vor mi, ic moet noch sneven
Ende in de weerelt liden pijn.
Verware mijn stede di beneven:
Ic moet noch zinghen een liedekijn;
Nochtan moet emmer ghestorven sijn.

Egidius, waer bestu bleven?
Mi lanct na di, gheselle mijn!
Du coors die doot, du liets mi tleven.

Antigone van Binoche en Van Hove

 

 

Ouderwets toneel van een modern theatermaker, zou de ondertitel van de voorstelling van Antigone van Ivo van Hove kunnen zijn. Ik houd van klassieke tragedies, maar ik hield mijn hart vast voor een bewerking van Ivo van Hove en een Antigone van Juliette Binoche. Zou schoonheid van de taal, de noodlotsgedachte, de intensiteit niet verloren gaan in een hoop bombast? De recensies waren niet allemaal even lovend. Hoofdpunt van kritiek was de pathos van Antigone. Allemaal onterechte angsten. De bewerking was raak/to the point met behoud van de poëtische kracht van de taal. De enscenering was van een diepe schoonheid inclusief de projecties en de muziek. En Binoche? Lang geleden heb ik de voorstelling gezien met Josee Ruyters in de rol van Antigone. Beklemmend. Zou de vijftigjarige Binoche dat kunnen evenaren? Meer dan dat! Al vanaf het begin van haar opkomst zie je de wanhoop van een mens dat gevangen zit tussen de wetten van haar land en haar eigen hart.

In het politieke kippenhok

Gisteren keek ik naar Joris Luijendijk bij De Wereld Draait door. Daar zag ik dus ook Ivo van Hove vertellen over de musical die hij voor David Bowie gaat maken. Maar daar gaat het hier niet over, hoewel we trots zijn op Ivo, terwijl hij niet eens een van ons is. Joris L. is nu voor ons de kenner van het bankenprobleem. Natuurlijk vroeg Matthijs hem naar de oplossingen. Hij noemde er vier en gaf een grote rol aan de politieke journalistiek, die eens op moet houden om alles op de persoon te spelen. Hij zag ook een grote rol voor politieke partijen, maar was daar niet optimistisch over. Alleen de partijen in de marge, zoals PVV, SP en Partij voor de Dieren hebben duidelijke standpunten. Maar zodra die aan de macht komen, moeten ze compromissen sluiten en blijft er van hun goede voornemens weinig over. De rest heeft geen durf en dus geen visie.

We zagen fragmenten waarin politici hun verontwaardiging luchtten over de bonussen bij ABN AMRO. Dat is slechts symbolisch, zette Joris het neer. Het probleem zijn niet de bonussen, het gaat om het amorele systeem. Daar moet iets aan gebeuren. Daar zouden politieke partijen eens over na moeten denken.

Zie ik dat gebeuren? Niet echt. Ik volg politici in de sociale media en wordt er niet blij van. Ze twitteren waar ze naar toe gaan en hoe leuk ze het vinden. Maar we horen zelden wat ze er doen, laat staan bereiken. Via de 140 woorden van twitter kun je de problemen niet oplossen. Misschien in het kippenhok, maar niet in de grote wereld.

 

Morgen toch maar over Ivo van Hove. Daar word ik blijer van.

Tekenen van hoop?

Een paar weken geleden sprak de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Saudi Arabië aan op de middeleeuwse standpunten over vrouwenrechten. Vrouwen mogen niet reizen, geen bedrijf besturen, niet trouwen zonder de toestemming van mannelijke verwanten, terwijl jonge meisjes gedwongen kunnen worden om te trouwen met oudere mannen. Ook veroordeelde zij de 1000 stokslagen voor Raif Badawi voor het opzetten van een weblog over de vrijheid van meningsuiting.

De reactie van Saudi Arabië was voorspelbaar. De ambassadeur werd teruggeroepen en Zweedse handelsmensen krijgen geen visa meer. Vooral dat laatste doet pijn, want Zweden is een grote wapenexporteur en Saudi Arabië een grote wapen afnemer. Dat is vast niet de enige reden voor de akelige stilte rond deze affaire. Zweden krijgt geen Europese steun en ook geen steun van regeringsleiders van andere Europese landen. Saudi Arabië is inmiddels een grote speler bij de bestrijding van het Moslim kwaad in de wereld en vooral in de regio. De Saudi's bombarderen rebellen in buurland Jemen en zijn een trouwe bondgenoot van het westen in de bestrijding van ISIS. Halbe Zijlstra, de nieuwe Wilders, heeft inmiddels opgeroepen dat wij wat milder moeten zijn voor dictatoriale regimes.

Desondanks heeft de moedige Zweedse minister niets van haar woorden ingetrokken. Ook niet nadat de Zweedse wapenindustrie enorme druk op de Zweedse regering heeft uitgeoefend. Het liefst zou ik zien dat de Nederlandse regering haar openlijk steunt. Maar ik ben geen dromer en weet dat Rutte c.s. liever met veel omhaal van woorden gaat uitleggen dat dat niet kan. Second best zou zijn dat alle vrouwelijke politici in Nederland openlijk de Zweedse minister steunt. De eerste zijn al over de brug: wethouder Janny Bakker van Huizen en Monica Lemmens, fractievoorzitter van GroenLinks hebben op facebook hun steun uitgesproken. Laat anderen volgen.

Dood eng

Rond deze tijd een jaar geleden, of een jaar geleden rond deze tijd ontdekte ik een knobbel in mijn linker borst die er niet hoorde. Ik wist meteen dat het fout was. Mijn huisarts bevestigde mijn bange vermoeden. Vanaf die constatering belandde ik in een achtbaan/roller coaster van onderzoeken, chemo, operaties. Ik ben nu genezen, zeggen de artsen. Maar inmiddels weet ik dat je van kanker nooit geneest. Dus schrijven ze me preventief anti hormoonpillen voor. Die verlagen mijn oestrogeenspiegel en geven daardoor vervelende bijwerkingen, zoals opvliegers, gewichtstoename en stemmingswisselingen. Vooral van het laatste heb ik veel last. Ik ben al geen vrolijk type, maar nu raak ik af en toe angstig van het goede pad. Wat te doen? Mijn oncoloog behoort tot het optimistische jonge artsen, de loodgieters van de gezondheidszorg en wil mij voortdurend doorsturen naar collega’s. Maar ik heb even genoeg van de goede bedoelingen van de artsen. Dus zoek ik het alternatief in meditatie, bewegen, genieten en gezond eten. Dood eng vind ik het.  

Drie lieve kleuters

 

Plots zat de kleine Sasha (bijna vier) voor straf achter een gesloten deur. Hij was door zijn moeder verbannen omdat hij stinkvervelend was en zij moe van het verjaardagsfeest van de avond ervoor. Toen hij aanhoudend zat te krijsen en iedereen deed alsof hij er niet was, heb ik hem bevrijd op voorwaarde dat hij zich rustig zou houden. Dit is niet volgens de stilzwijgende afspraak dat wij ons niet met de opvoeding zullen bemoeien, maar het gekrijs was zo hartverscheurend, dat ik me niet kon bedwingen.

Eigenlijk heb ik hem niet bevrijd, maar deed hij het zelf op zeer subtiele wijze. Ik opende de deur met het verzoek of hij zich rustig kon houden. Hij zat met zijn kont op de grond en keek me aan met grote waterige ogen. Hij zei niets, maar schoof wel naar voren, zodat ik zonder grof geweld de deur niet meer dicht kon doen. Slim jochie, had ik al eerder geconstateerd. Toen hij doorhad dat ik het bij woorden zou laten, stond hij vliegensvlug op en glipte naar binnen. Hij voegde zich bij zijn broertje en nichtje, die naast elkaar op de grote bank zaten te kleuren, maar waagde het nu niet meer om hen te pesten.

“Ga maar zelf tekenen”, zei ik. Hij nam een blaadje uit het tekenblok en een potlood en kraste er lustig op los. Maar zodra hij dacht dat ik niet meer keek, loerde hij naar zijn broertje die heel geconcentreerd zat te kleuren. Gevolg was, dat hij nu van twee kanten uit de zak kreeg: van Youn die hem met fanatieke duwen afweerde en van mij. Zijn oma steekt iedere woensdag de loftrompet dat hij zo lief kan spelen, maar zijn oma zat nu aan de grote tafel te praten met de grote mensen. Ook zijn moeder besteedde geen aandacht aan hem. Hij vond er niets aan en dreigde weer baldadig te worden.

“Gaan we zingen, Sasha?” opperde ik. Dat vond hij wel wat. Het werd Berenbotje ging uit varen, met een bootje naar Zuid Laren, de weg was recht, de weg was krom, nooit kwam Berenbotje weerom. Hij was niet hier, hij was niet daar, hij was naar Amerika. Dat laatste kwam er galmend uit. Toen hij zag dat ik het gezang wel mooi vond, herhaalde hij het nog een paar keer. Zijn nichtje zong mee, een klein beetje verlegen. Zijn broertje bleef geobsedeerd aan zijn tekening. Eerder had hij al gevraagd of de Sinterklaasliedjes, waar Olivia om gevraagd had, uit mochten, omdat hij ze niet mooi vond. Wat te doen? Olivia zat ervan te genieten en nu ik de gelegenheid kreeg ze te leren om rekening met elkaar te houden liet ik de kans niet liggen.

“Nog twee Sinterklaasliedjes, Youn?” Hij knikte. Het mocht. Hij is al uit de peuter pubertijd. Toen de twee liedjes voorbij waren, vroeg hij opnieuw of de muziek uit kon. Hij kon zich niet concentreren. Hij was een prachtige tekening aan het maken. Weliswaar binnen de lijntjes, maar uitbundig van kleur. Toen die ermee klaar was, wilde hij hem trots aan iedereen laten zien. Zijn vader vond er niets aan. Binnen de lijntjes doodt de creativiteit, zei hij en vertelde dat hijzelf toen hij klein was heel mooi vrij kon tekenen. Nu niet meer. Je kunt raden waar dat door is gekomen.  

De Late Rembrandt

Zelden hebben schilderijen me zo ontroerd als een aantal late werken van Rembrandt van Rijn, die nu tentoongesteld worden in het Rijksmuseum. Al direct bij binnenkomst hangt er een zelfportret dat Rembrandt heeft geschilderd in het laatste jaar van zijn leven. Het is een oude man van 63, berustend in zijn lot. Hij zat financieel aan de grond, had zijn dierbare zoon Titus en geliefde Hendrickje verloren en moet geweten hebben dat zijn einde naderde. 

Titus en Hendrickje heeft hij met heel veel liefde afgebeeld in die laatste jaren:

Ik heb me voortdurend afgevraagd of het late werk me zo raakt, omdat ik in dezelfde levensfase verkeer.

In de beperking toont zich de meester

De uitspraak van de wijze Goethe is in het huidige tijdsgewricht meer dan ooit van toepassing. Mensen kraaien nog steeds, zoals ze altijd hebben gedaan. Dat was niet een groot probleem omdat er maar weinigen gehoord werden. Sinds we de sociale media omarmd hebben, wil ik de uitspraak nog maar eens onder de aandacht brengen. Er is een directe en persoonlijke aanleiding. De laatste tijd lees ik op Facebook veel over alternatieve behandelingen van borstkanker. Meestal wordt eraan toegevoegd dat het belangrijk is om een deskundig arts te raadplegen en alternatieven alleen als toevoeging te gebruiken. Maar vanmorgen las ik weer zo'n ongenuanceerd en tendentieus artikel dat met grof geschut alle standaard behandelingen in een kwaad daglicht stelt. Nou weet ik als de beste dat chemo, bestraling en operaties een mens niet in de kouwe kleren gaan zitten. Ik weet ook dat sommige behandelingen wel en sommige geen effect hebben. Wat het allemaal lastig maakt, is dat de medische wetenschap ook niet weet wat wel en wat niet en daarom de veilige weg kiest en alles voorschrijft. Dat brengt je als kankerpatiënt danig in de war. Ik zit er niet op te wachten dat facebook berichten die onzekerheid vergroten. Dus roep ik mijn facebook vrienden op het net niet als een prullenmand van gevaarlijke onzin te gebruiken.

Kunstkijken en beleven in Huizer Museum

Van het ene op het andere moment stapte ik rond in het schilderij van Adri Pieck: De Huizer Kerkgang. Het was mijn keuze uit de vijf aangeboden kunstwerken, die in het bezit zijn van het Huizer Museum. Ik nam met negen andere vrouwen(!) deel aan de workshop Ik zie het zo in het Huizer Museum. Niet om het weten, maar om het beleven. Ik had geaarzeld tussen de Huizer kerkgang van Adri Pieck en Twee Vissers van Tymen Moll.

 

Foto: Esther Bayle

Uiteindelijk werd het de kerkgang. De kerk is immers het hart van Huizen in meerdere opzichten. In dit dorp woon ik al meer dan veertig jaar en op verschillende manieren heb ik te maken gehad met de christelijke fundamenten. De kerkgang deed me ook denken aan de zondagen in mijn jeugd, toen ik met mijn vader naar de dorpskerk ging waar mijn moeder in het kerkkoor zong. Persoonlijke ervaringen en belevingen spelen een grote rol bij het kijken naar kunst. Dat wist ik natuurlijk al, maar tijdens de workshop werd het nog eens bevestigd. Er zijn minstens twee soorten van kijken, nl. objectief kijken waarbij je eigen ervaringen en oordelen uitschakelt en kijken met hart en ziel.

De eerste opdracht was objectief kijken: wat zie je op het schilderij. Ik noteerde: een kerkgebouw, groepjes mensen die naar de kerk gaan, twee vrouwen, een vrouw alleen, een man en een jonge vrouw en in de verte drie vrouwen en een man. De zon schijnt. Hij staat in het zuid oosten. De bomen staan volop in de zon en dragen voorjaarsdracht. Zijn het linden? Groeien die zo vrolijk? Het kostte me moeite om mijn kennis van het dorp uit te schakelen. 

De tweede opdracht had veel met beleven te maken: ik liep rond in het schilderij. Ik moet keuzes maken. Ben ik een van de figuren, of ben ik een buitenstaander, een bespieder. Ik koos voor het laatste. Ik zag anderen naar de kerk gaan, ik hoorde de klokken en het zachte orgelspel. Ik zou niet naar binnen gaan. Gek eigenlijk. Waarom niet? Wat weerhield me? Meestal ben ik niet tevreden met de rol van toeschouwer. Achteraf lag het aan de opdracht. Ik moest rondkijken in het schilderij, niet mee beleven.

 

Bij de volgende opdracht stapte ik in de huid van de schilder die ’s avonds in zijn dagboek noteert wat hij die zondag had gedaan. De Huizer kerkmensen waren niet blij geweest met mijn nutteloze bezigheid. Ze hadden me geen blik waardig gegund. Bij twee andere cursisten was de schilder zelfs bespuugd. Dat doen Huizers niet, dacht ik. Die kijken en lopen misprijzend door. Misschien wel een beetje meewarig, zoals de twee Vissers van Tymen Moll ook een beetje meewarig naar iets kijken, dat we niet zien. Ik was niet ontevreden met het schilderwerk van die dag. Ik had  met die lichte bomen de zwaarte aan de kerkgang ontnomen. Ik eindigde de opdracht met de verzuchting dat ik geen schrijver ben, maar een schilder.  

Bij de derde opdracht moesten wij een dialoog schrijven met een van de personen op het schilderij. Ik koos de vader en de dochter rechtsonder. Toen ze langsliepen vroeg ik waar moeder was. De man antwoordde dat moeder ziek te bedde lag. Ernstig?, vroeg ik. De man zei dat de dokter was geweest, maar dat hij het niet wist. “We bidden tot de Heer”, verzuchtte hij. Het gesprek was afgelopen. Dit deel van de workshop ook. We eindigden met een rondgang langs de vijf schilderijen en kregen een les kunstgeschiedenis. 

Huiswerk Doe-Zijn modus

Soms heb ik veel moeite om de wereld te volgen. Hier een voorbeeld. Voor mijn cursus Mindfulness, tien zittingen van tweeëneenhalf uur, moet ik huiswerk maken. Elke dag moet ik meditatie oefenen: ik ga comfortabel zitten of liggen en wordt me gedurende een half uur bewust van mijn ademhaling, mijn lijf, mijn angsten en mijn boosheid. De bedoeling van het geheel is dat ik met aandacht in het hier en nu leer leven. Ik ben een doenerig baasje en dat heeft me veel gebracht, maar nu is de energie op, waardoor doorleven op de oude manier niet verstandig lijkt. Omdat ik niet weet hoe leven zonder plannen, klussen, uitdagingen, denken moet, zit ik op de cursus Mindfulness. Mindfulness is de westerse variant van zen, want voor echt Zen moet ik eerst nog oefenen.

Ik en mijn zeven cursusgenoten zijn nu vier lessen verder en het kost me nog steeds moeite om mijn huiswerk oefeningen serieus te nemen. Huiswerk maken is volgens mij Doen, plicht, discipline en dat lijkt me zo in tegenspraak met Zijn, rust en ontspanning. Ik wil best oefenen, maar dan op de momenten dat het mij het beste uitkomt. En ik wil niet altijd de oefeningen doen, die volgens het huiswerk schema moeten. Maar ik zie er tegenop om dat in het rondje van terugkoppelen te melden, omdat het me zo aan mijn oude leven doet denken.